Minder slecht is niet goed genoeg

Blog door Robert van Beek, Belangenbehartiger Energie en Klimaat

De situatie van Nyrstar legt een ongemakkelijke waarheid bloot. Nederland zegt economische groei, strategische autonomie en een circulaire economie belangrijk te vinden, maar slaagt er niet in haar bestaande industrie te behouden. De Nederlandse elektriciteitskosten behoren tot de hoogste van Europa en bedrijven zien de netkosten met 20% toenemen in 2027. Elektrificatie wordt onaantrekkelijk en onbetaalbaar. Wij waarschuwen al jaren dat het ongelijke speelveld ten opzichte van onze buurlanden leidt tot verlies van investeringen en uiteindelijk bedrijven.

Het kabinet heeft voor de elektriciteitsenvelop € 500 miljoen per jaar aan middelen gereserveerd, maar wacht nog op goedkeuring vanuit Brussel. Duitsland past de oude volumecorrectieregeling die Nederland in 2024 heeft afgeschaft nog steeds toe en de Europese Commissie grijpt niet in. Volgens Nyrstar kost stroom in Frankijk € 51 per megawattuur, in Duitsland € 71 en in Nederland € 116. Ondertussen nemen bedrijven met internationale hoofdkantoren en aandeelhouders vandaag hun investeringsbeslissingen. In welk land zou jij investeren?  

Om Nederland aantrekkelijker te maken heeft het kabinet stappen gezet om het verschil in elektriciteitskosten met onze buurlanden kleiner te maken. Dat is positief. Maar een minder slechte businesscase is nog geen positieve businesscase.

Banen, vakmanschap en strategische grondstoffen

Voor de ongeveer 460 medewerkers van Nyrstar Budel is dit geen abstract debat over energieprijzen of industriebeleid. Voor hen gaat het over hun baan, hun inkomen en hun toekomst. Ook hun gezinnen leven mee met de onzekerheid die dit onderzoek met zich meebrengt. Juist daarom is het belangrijk te beseffen dat industriële concurrentiekracht niet alleen een economisch vraagstuk is. Het gaat ook over werkgelegenheid, regionale vitaliteit en de mensen die iedere dag onze industrie draaiende houden.

Nyrstar is veel meer dan een zinksmelter. Het bedrijf vormt een belangrijke schakel in de Europese grondstoffenketen. Via het smeltproces kunnen kritieke materialen zoals germanium, bismut en antimoon worden teruggewonnen. Vooral germanium is van groot belang voor halfgeleiders, defensietoepassingen en andere hoogwaardige technologie. Als Nederland Nyrstar definitief verliest, verdwijnt daarmee ook een unieke kans om deze strategische grondstoffen op industriële schaal in eigen land en Europa te produceren.

Daarmee raakt de discussie aan een fundamenteler punt. Een circulaire economie en strategische autonomie ontstaan niet vanzelf. Het herwinnen van materialen vraagt om chemische installaties, metallurgische processen en energie-intensieve productie. Een circulaire economie en strategische autonomie in Europa zonder chemie- en metaalbedrijven is een vorm van wensdenken. Bedrijven hebben Europa niet persé nodig om duurzame producten te maken, maar Europa kan niet zonder duurzaam verdienvermogen. Het alternatief is steeds meer importeren uit China.  

Van praten naar handelen

Nyrstar zit in tijdnood, net als een groot deel van de Europese basisindustrie. De vraag is daarom niet of Nederland de problemen kent. Die zijn al jaren bekend. De vraag is of er voldoende politieke durf is om daadwerkelijk te handelen.

De begroting voor volgend jaar wordt in november behandeld in de Tweede Kamer. Er is dus nog ruimte voor verstandige keuzes zoals het naar voren halen van de € 500 miljoen van de Elektriciteitsenvelop naar 2027. Hebben de ministers Van Veldhoven en Heinen en de Tweede Kamer het lef om te doen wat nodig is. Gaan we onze industrie, werkgelegenheid, strategische autonomie en kans op een duurzame en circulaire economie in Nederland behouden? Wanneer schakelen we over van praten naar actie? Laten we hopen dat het in november gebeurt, want minder slecht is niet goed genoeg.