Zonder flexibel netgebruik geen energietransitie

ENERGYNEST ontwikkelt warmtebatterijen voor industriële toepassingen. Daarmee helpt het bedrijf grote energiegebruikers om hun proceswarmte te verduurzamen, energiekosten te verlagen en slimmer om te gaan met het elektriciteitsnet. “Wij zijn een technologieontwikkelaar van warmtebatterijen,” zegt Lahaye. “We bieden de industrie oplossingen voor flexibele elektrificatie, waarmee zowel de CO₂-uitstoot als de energiekosten van industriële processen omlaag gaan.”

Warmteopslag als buffer in een vol elektriciteitsnet

De oplossingen van ENERGYNEST zijn bedoeld voor industriële bedrijven met een grote warmtevraag: minimaal 5 GWh per jaar, bij temperaturen tussen de 130 en 320 graden Celsius. Volgens Lahaye gaat het bijvoorbeeld om de voedingsmiddelenindustrie, papierfabrieken en delen van de chemie en maakindustrie. “Onze ThermalBattery™ kan worden ingezet voor flexibele Power-to-Heat en voor het hergebruik van hoge temperatuur restwarmte.”

De kern van het systeem is eenvoudig. Elektriciteit wordt omgezet in warmte op momenten dat stroom goedkoop of ruim beschikbaar is. Die warmte wordt opgeslagen en later gebruikt wanneer het productieproces daarom vraagt. “Elektriciteit is op sommige momenten duur en op andere momenten goedkoop, of zelfs negatief geprijsd,” legt Lahaye uit. “Met flexibele elektrificatie koppel je het warmtegebruik van het productieproces los van de beschikbaarheid en prijs van elektriciteit.”

Flexibel netgebruik in de industriële praktijk

Dat is volgens Lahaye precies wat wordt bedoeld met flexibel netgebruik. “Je gebruikt elektriciteit wanneer dat gunstig is voor het net en voor de prijs, en gebruikt de warmte wanneer je die nodig hebt.” Warmteopslag maakt het daarnaast mogelijk om actief te zijn op verschillende elektriciteitsmarkten, zoals de intradaymarkt, en om het elektriciteitsnet te ondersteunen met frequentieregeling (aFRR). Voor het leveren van die diensten ontvangen bedrijven een vergoeding van de netbeheerder.

Een belangrijk voordeel is dat Power-to-Heat met thermische opslag vaak minder dan twaalf uur per dag toegang tot het elektriciteitsnet nodig heeft. “Warmteopslag draagt zo bij aan de energietransitie én aan een beter gebruik van het bestaande elektriciteitsnet,” aldus Lahaye. “Dat is precies het flexibele netgebruik waar ook in het Wennink-rapport op wordt gestuurd.”

In andere landen wordt deze flexibiliteit al toegepast. Lahaye wijst op Duitsland, waar industriële bedrijven zoals Leonhard Kurz hebben geïnvesteerd in Power-to-Heat met warmteopslag. “De technologie is er,” zegt zij. “De Nederlandse industrie kan hier ook direct van profiteren.”

Netcongestie als rem op verduurzaming van de industrie

Toch lopen veel Nederlandse bedrijven vast. “De meeste klanten krijgen op korte termijn geen grotere netaansluiting,” zegt Lahaye. “Ook niet als ze met extra capaciteit voor slechts zes tot twaalf uur per dag al geholpen zouden zijn.” Daarmee sluit zij zich aan bij de oproep uit het Wennink-rapport om netcongestie sneller en slimmer aan te pakken.

Volgens Lahaye kan grootschalige inzet van warmteopslag juist helpen om het bestaande elektriciteitsnet beter te benutten. “Als flexibele aansluitcontracten breder beschikbaar worden, kunnen meer bedrijven vooruitlopend op netverzwaringen een grotere aansluiting krijgen. Die aansluiting wordt dan alleen gebruikt wanneer dat kan en wanneer het systeem daar baat bij heeft.”

Dat heeft ook effect op de kosten. “Door het net flexibel te benutten, dalen de kosten voor netbalancering," legt Lahaye uit. “Dat helpt om de stijging van nettarieven te beperken, wat cruciaal is om elektrificatie betaalbaar te houden.”

Lagere energiekosten en minder aardgasverbruik

Naast verlichting van netcongestie levert warmteopslag directe voordelen op voor bedrijven. “Met warmteopslag kan een bedrijf elektriciteit gebruiken wanneer dat goedkoper is dan aardgas,” zegt Lahaye. “Daarnaast kunnen bedrijven inkomsten genereren door het leveren van netdiensten.”

Ook lokaal opgewekte zonne- en windenergie kan efficiënter worden benut. “Elektriciteit wordt eerst direct gebruikt voor machines, verlichting en koeling. Is er daarna nog een overschot, dan kun je dat omzetten in warmte voor direct gebruik of opslaan voor later.” Met deze combinatie kan een groot deel van de industriële warmtevraag elektrisch worden ingevuld, tegen lagere kosten en met een lager aardgasverbruik.

Van innovatie naar opschaling

ENERGYNEST werd opgericht in 2011 en draaide zijn eerste pilot in 2015. Inmiddels bevindt het bedrijf zich midden in de opschalingsfase en wordt de technologie al toegepast bij industriële bedrijven in meerdere landen. In Nederland zit de grootste belemmering volgens Lahaye niet in de technologie, maar in de randvoorwaarden. “De bottleneck is netcongestie en dan vooral het ontbreken van flexibele transportcontracten.”

Subsidies en overheidsprogramma’s blijven daarbij belangrijk, vooral in de ontwikkel- en demonstratiefase. “Een technologieontwikkelaar moet flink investeren voordat een oplossing commercieel toepasbaar is,” zegt Lahaye. “Subsidies helpen om die fase van hoge kosten en lage opbrengsten te overbruggen.” Ook voor eindgebruikers verlagen regelingen zoals de SDE++ de risico’s, waardoor nieuwe technologie sneller wordt toegepast.

De rol van FME

Via Energy Storage NL, een branche van FME, is ENERGYNEST actief betrokken bij het beleidsdebat rond energieopslag en netcongestie. “Binnen Energy Storage NL zijn technologieontwikkelaars, industriële gebruikers, energiebedrijven en kennisinstellingen vertegenwoordigd,” zegt Lahaye. “Dat brede netwerk is enorm waardevol.”

Volgens haar speelt FME een belangrijke rol in het onder de aandacht brengen van knelpunten zoals netcongestie, regelgeving en toegang tot subsidies. “Door position papers, bijeenkomsten en gesprekken met ministeries helpt FME om de waarde van energieopslag, waaronder warmteopslag, beter zichtbaar te maken.”

Eén boodschap aan politiek en beleid

Als Lahaye één boodschap mag meegeven aan een nieuw kabinet, dan is die helder: “Maak flexibele transportcontracten breed beschikbaar en demp de transportkosten van elektriciteit.” Alleen zo, stelt zij, kan de Nederlandse industrie behouden blijven én versneld verduurzamen.

De kosten voor balancering dalen als je flexibiliteit biedt.